|
|
Vermaak op de Zaan In Zaandijk lag de baan van ijsclub Thialf traditioneel achter herberg De Zwaan, die even ten noorden van de huidige Julianabrug stond. Toen later het ‘gewone’ volk ijsclub Willem Barentsz oprichtte, legde deze vereniging zijn baan, zodra dat kon, ter hoogte van de sluis. In Zaandam werd in 1864 De IJsclub opgericht door de notabelen van de stad. En zij zorgden voor een enorme stroom activiteiten, zodra dat mogelijk was. In 1895 verscheen er een complete kermis op het ijs van de Zaan. Er werden berennummers vertoond. De fanfare van de schutterij trok in een feestelijke stoet over het ijs. Er brandden teertonnen en duizenden lampions. Nog nooit was er zo’n feest op de Zaan gehouden. Hoe indrukwekkend vooral het ijsvermaak in de Zaanstreek was, legde de Monnickendammer Jan Bakker Jsz al in 1847 vast in een lang gedicht onder de titel: Op het ijs aan de Zaan. Nergens kon je mooier en leuker schaatsen dan op de twaalf kilometer lange stroom door de Zaanstreek, waar lang meer dan honderd molens aan de oevers stonden en buitenlanders steevast een kijkje kwamen nemen, omdat die molens en de woningen in allerlei bonte tinten geschilderd waren. Wie den warmen haard verkiest, Suffers bij den warmen haard, Rijdend’op de gladde baan, Vrienden! Doet ge een toertje mee? Naar de Zaan? Kom, dat is goed! Zulk ene pracht en netten winter Ziet ge wel die groote schaar Wilt gij op het gladde ijs Telkens als de winter naakt
De wedstrijd te Zaandam Beroemd waren ook de zeilpartijen op de Zaan. Elke zichzelf respecterende koopman in de Zaanstreek had al in de zeventiende eeuw een boeijer achter zijn huis liggen. Dat was niet alleen voor het plezier, maar ook omdat vervoer buiten de streek anders niet mogelijk was. Voor de dames was er natuurlijk het glazen tentjachtje, waarmee zij zich door de boeierknecht naar de plaats van bestemming konden laten brengen. Zo’n tentjachtje kon ook met roeispanen voortbewogen worden. Roeischuitjes lagen trouwens ook overal afgemeerd. De heren lieten zich op mooie – winderige – zomerdagen ook graag verleiden om pleziertochtjes met hun familie te maken aan boord van de boeijer. De 27ste juli 1850 was een historische dag, want toen werd er een zeer groot en belangrijk zeilevenement op de Zaan gehouden. Op 25 oktober van dat jaar hield N.A. van Charante, waarvan de woonplaats onbekend is, een voordracht voor de leden van de Maatschappij tot Nut van ’t Algemeen in Zaandam, waarin hij de wedstrijd in een ellenlang gedicht bewierookte. Het was een spektakel van de eerste orde geworden. Compleet met muziek en vuurwerk. Jub’lend aan de groene zoomen ’t Was toen vloten zeilree lagen |
|
|||||||||||
Honderden jaren vormde de Zaan het centrum van het vermaak in de streek. Zeilwedstrijden, admiraalzeilen en – ’s winters – ongebreideld ijsvermaak vormden de hoofdmoot van de festiviteiten. Vooral dat laatste was een tomeloos vermaak, waarbij de liefhebbers van heinde en verre naar de Zaan kwamen. In de tweede helft van de negentiende eeuw ontstonden de eerste ijsclubs in de Zaanstreek. Daarvoor regelden zogenaamde ijscommissie de vermakelijkheden. Deze commissie werden gevormd door de notabelen van de dorpen, die er voor zorgden dat er harddraverijen met de arreslee werden georganiseerd en later ook hardrijderijen en schoonrijderijen. In Wormerveer lag de ijsbaan ter hoogte van de herberg De Jonge Prins, waarvan de eigenaar ook heel wat evenementen organiseerde om zo zijn klandizie wat op te voeren. Aan het eind van de 19e eeuw werd er ook wel eens een baan aangelegd even ten noorden van de Zaanbrug.
Op het ijs aan de Zaan